‚Im Labyrinth des Schweigens‘

Foto_Labyrinth
Afb: imlabyrinth-film.de

Dat veel mensen na de oorlog in Duitsland nog nooit van Auschwitz hadden gehoord, lijkt onvoorstelbaar. Maar het is echt waar. In 1958 was Duitsland volop bezig met de wederopbouw, mensen keken liever vooruit, velen vonden dat het beter was een streep onder het verleden te zetten.

De film ‘Im Labyrinth des Schweigens’, die sinds eind april in de Nederlandse bioscopen draait, gaat over de jonge officier van justitie Johann Radmann – een fictief personage – die ontdekt wat er in Auschwitz is gebeurd en zich vol stort op het vinden en berechten van de daders. Hij stuit op veel weerstand: in het politie- en justitieapparaat zaten destijds nog veel oud-nazi’s. Maar met hulp van procureur-generaal Fritz Bauer – die wel echt heeft bestaan – komt het uiteindelijk in 1963 tot het Auschwitz-proces in Frankfurt. Het was voor het eerst dat een land zijn eigen mensen berecht voor daden die ze in een oorlog hebben begaan.

De Nederlandse media hebben in april en mei veel aandacht besteed aan ‘Im Labyrinth des Schweigens’, zowel in kranten als op tv. De recensies gaan niet alleen over de film, maar ook over de verwerking van het Duitse oorlogsverleden. En is er aandacht voor het proces tegen de 93-jarige Oskar Gröning,‘de boekhouder van Auschwitz’, die in Duitsland terecht stond toen ‘Im Labyrinth des Schweigens’ in Nederland ging draaien.

Degelijk versus meeslepend

De film zelf vinden veel Nederlandse recensenten wel érg gedegen. Ze noemen hem “schools”, “stug”, “ouderwets” en “een keurig, nogal braaf leerstuk”. In Duitsland wordt het “minutieuze onderzoek” van de Duits-Italiaanse regisseur Ricciarelli door veel media juist geprezen, dat maakt de film “sterk” en “beklemmend”. Het is juist geen droge kost geworden maar “een meeslepende speelfilm”, schreef Die Zeit in november toen ‘Im Labyrinth des Schweigens’ in Duitsland draaide.

Sommige Duitse critici stoorden zich wel aan de hoeveelheid historische details. Alsof je in een documentaire over de jaren vijftig bent beland, schreef de Tagesspiegel. En volgens de Frankfurter Rundschau had wat minder drama de film sterker gemaakt. Maar je wordt al snel door het verhaal gegrepen, vinden zowel de Nederlandse als de Duitse kritieken, en je hoopt gaandeweg met Radmann mee dat hij de kampmedewerkers veroordeeld krijgt.

Keerpunt voor Duitsland

In beide landen is er bij verschijning van de film veel aandacht voor het belang van het Auschwitz-proces voor Duitsland. Het proces gaf niet alleen de slachtoffers een stem. Het maakte ook voor het eerst voor het grote publiek duidelijk dat Auschwitz geen strafkamp was, waar mensen gevangen werden gehouden, maar een vernietigingskamp waar mensen systematisch werden vermoord. “Geen Duitser kon na het proces meer zeggen dat hij niet wist wat er in Auschwitz was gebeurd. Het zwijgen was doorbroken,” legt Ricciarelli eind april in Het Parool uit.

Dat bevestigt ook Gerhard Wiese (87), de enige nog levende officier van justitie die bij het proces was betrokken. Zowel de Duitse als de Nederlandse media laten hem aan het woord. Het Auschwitz-proces is een keerpunt voor Duitsland en heeft de aanzet gegeven tot de verwerking van het nazi-verleden, zegt hij bijvoorbeeld in Nieuwsuur. Door het proces is het schuldgevoel over de Jodenvervolging niet meer uit Duitsland weg te denken, concludeert het tv-programma.

17 veroordelingen

Het frustreert Wiese wel nog steeds dat het aantal veroordelingen bij het Auschwitz-proces zo laag was, zegt hij in De Volkskrant. Uiteindelijk hebben slechts 22 SS’ers in Frankfurt terecht gestaan, van wie er 17 werden veroordeeld. Terwijl in Auschwitz bijna 8.000 SS’ers hebben gewerkt. Anders dan in het proces van Neurenberg, dat in 1946 door de geallieerden werd gevoerd, werd de verdachten in het Auschwitz-proces geen misdaden tegen de menselijkheid ten laste gelegd. Duitsland was bang dat een massale vervolging de maatschappij zou ontwrichten.

Het Auschwitz-proces speelt ook een rol in een nieuwe Duitse film: ‘Der Staat gegen Fritz Bauer’. Het is een portret van procureur-generaal Bauer, die zelf joods was en het na de oorlog tussen de oud-nazi’s bij het openbaar ministerie in Hessen niet makkelijk had. De nadruk in deze film ligt op Bauers jacht op Adolf Eichmann, de architect van de Holocaust. ‘Der Staat gegen Fritz Bauer’ gaat in oktober in Duitsland draaien.

Advertisements

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s